Interpelacja w sprawie zmian w funkcjonowaniu domów opieki społecznej.

Interpelacja w sprawie zmian w funkcjonowaniu domów opieki społecznej.

W dniu 17 czerwca 2016 roku Poseł Małgorzata Zwiercan złożyła interpelację do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Pani Elżbiety Rafalskiej w sprawie zmian w funkcjonowaniu domów opieki społecznej.

 

Szanowna Pani Minister!

W Polsce instytucjonalne formy opieki nad osobami w podeszłym wieku działające m.in. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2014 roku o pomocy społecznej, mają różne formuły – państwową i prywatną.

       Zarządzający domami opieki społecznej przyjmują zarówno dowolne metody,   jak i formy pracy, a przede wszystkim reprezentują różne standardy świadczonych usług.

      Niestety informacje o domach pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku co raz częściej pojawiają się w kontekście złej organizacji, łamania przepisów, a przede wszystkim braku poszanowania seniorów.

      Wydaje się, że podstawowym celem zachowania wysokiej jakości zaspokajania potrzeb mieszkańców domu pomocy społecznej jest zapewnienie im odpowiedniej opieki, wsparcia, poszanowania ich praw, godnego traktowania i aktywizacji.

      W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedzi  na następujące pytania:

  1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace nad zmianami w ustawie o pomocy społecznej w części regulującej funkcjonowanie domów opieki społecznej, które pozwoliłyby zwiększyć bezpieczeństwo i poszanowanie osób starszych?
  2. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje wprowadzenie zmian m.in. w zakresie skuteczniejszej kontroli (m.in. wspólnie z innymi resortami), których zadaniem byłaby ochrona pensjonariuszy domów opieki społecznej? Jeżeli tak, to w jakim terminie?
  3. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi analizę kontroli domów opieki społecznej przeprowadzanych przez wojewodów?
  4. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje wprowadzenie zmian w przepisach regulujących szczegółowe warunki funkcjonowania Domów Pomocy Społecznej, szczególnie w zakresie umożliwiającym pełniejszy nadzór nad DPS-ami?

Z poważaniem

Poseł Małgorzata Zwiercan

W dniu 21 lipca 2016 roku Poseł Małgorzata otrzymała odpowiedź na interpelację  w sprawie zmian w funkcjonowaniu domów opieki społecznej.

      Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uprzejmie wyjaśnia, że osoby starsze niemogące samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu mogą korzystać z placówek całodobowej opieki takich jak:

  • domy pomocy społecznej, prowadzone przez samorządy lokalne lub na ich zlecenie w ramach zadań własnych gminy, powiatu i województwa marszałkowskiego,
  • placówki zapewniające całodobową opiekę osobom w podeszłym wieku, prowadzone w ramach działalności gospodarczej lub statutowej.

     Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930) oraz przepisy wykonawcze do ustawy szczegółowo regulują kwestie dotyczące zapewniania odpowiednich usług dla osób starszych w domach pomocy społecznej i w placówkach całodobowych, obowiązku przestrzegania praw mieszkańców, a także przeprowadzania kontroli. W celu wyeliminowania przypadków utrudniania lub udaremniania prowadzenia kontroli na podstawie w/w ustawy wojewoda może wystąpić do właściwego miejscowo komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne.

      Do przepisów wykonawczych regulujących kwestie wskazane przez Panią Poseł należą:

  • rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2005 r. w sprawie nadzoru i kontroli w pomocy społecznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 61 poz. 543, ze zm.),
  • rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964),
  • rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie wydawania i cofania zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę (Dz. U. z 2005 r. Nr 86 poz. 739),
  • rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie wydawania i cofania zezwoleń na prowadzenie w ramach działalności statutowej placówki zapewniającej całodobową opiekę (Dz. U. z 2005 r. Nr 86 poz. 740).

       Odnosząc się do szczegółowych pytań Pani poseł informuję, że art. 102 ustawy o pomocy społecznej określa, że świadczenia z pomocy społecznej, w tym np. umieszczenie w domu pomocy społecznej, są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zatem już na początkowym etapie ubiegania się o miejsce w domu pomocy społecznej najważniejsza jest wola tej osoby dotycząca korzystania z opieki instytucjonalnej w takiej formie. W przypadku osób ubezwłasnowolnionych, mających ustanowionego opiekuna na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.), opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą tej osoby lub jej majątku. Ponadto w sprawach dotyczących wniosku o ubezwłasnowolnienie – zgodnie z art. 547 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego(Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) – osoba, której dotyczy wniosek, musi być wysłuchana w obecności biegłego psychologa oraz – w zależności od jej stanu zdrowia – biegłego lekarza psychiatry lub neurologa, niezwłocznie po wszczęciu postępowania.

Zgodnie z art. 55 ustawy o pomocy społecznej dom pomocy społecznej, świadcząc usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające na poziomie obowiązującego standardu ma obowiązek dostosować zakres i formę tych usług do indywidualnych potrzeb mieszkańców. Organizacja domu, zakres i poziom w/w usług musi uwzględniać w szczególności wolność, intymność, godność i poczucie bezpieczeństwa mieszkańców oraz stopień ich fizycznej i psychicznej sprawności, co jest szczególnie ważne w przypadku niesamodzielnych osób starszych.

      Podkreślić należy także to, że osoba jest kierowana do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, określonego w art. 56 w/w ustawy, po uzyskaniu jej zgody lub zgody jej przedstawiciela ustawowego, a dom ten musi być zlokalizowany jak najbliżej jej miejsca zamieszkania, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej. Intencją ustawodawcy było zapewnienie przyszłym mieszkańcom domu możliwości jak najczęstszych kontaktów z rodziną i znajomymi oraz ze społecznością lokalną.

      Z kolei przepis § 3 rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej określa, że dom funkcjonuje w oparciu o indywidualne plany wsparcia mieszkańca, które są opracowywane z jego udziałem, jeżeli udział ten jest możliwy ze względu na stan zdrowia i gotowość uczestnictwa w nim mieszkańca. Zatem świadczone usługi, określone w indywidualnym planie wsparcia mieszkańca, są uzgadniane z nim i muszą być zaakceptowane przez niego. Powyższe rozporządzenie nakłada także obowiązek uzyskania przez dom pisemnej zgody mieszkańca lub jej przedstawiciela ustawowego m. in. na ponoszenie opłaty za pobyt w domu i na jej potrącanie przez właściwy organ emerytalno – rentowy ze świadczenia emerytalnego lub rentowego. Tak więc mieszkańcy domów pomocy społecznej, a więc także mieszkańcy w starszym wieku, sami podejmują decyzje w sprawach ich dotyczących, oraz mają zagwarantowaną możliwość wnoszenia skarg i wniosków, które muszą być sprawnie załatwiane przez dom (§ 5 ust. 1 pkt 3 lit. k rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej).

Dodatkowo należy zaznaczyć, że § 6 ust. 2 pkt 4 w/w rozporządzenia zobowiązuje dyrektora domu do organizowania szkoleń na temat m. in. praw mieszkańców, a pracowników zespołu terapeutyczno – opiekuńczego, który bezpośrednio pracują z mieszkańcami domu, do uczestniczenia co najmniej raz na dwa lata w tych szkoleniach. Ponadto, na podstawie art. 21 ustawy o pomocy społecznej,samorząd województwa ma obowiązek organizowania kształcenia oraz szkolenia zawodowego kadr pomocy społecznej, do których należą również pracownicy domów pomocy społecznej.

      W przypadku placówek zapewniających – w ramach działalności gospodarczej lub statutowej – całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku ustawowo określone standardy zawierają unormowania dotyczące m. in. świadczenia usług opiekuńczych i bytowych, prowadzenia przez placówkę określonej dokumentacji, odpowiedniego oznakowania obiektu. Ustawa o pomocy społecznej zawiera też wymogi dotyczące podmiotu prowadzącego placówkę (np. obowiązek przedstawienia tytułu prawnego do nieruchomości, na której ma być prowadzona placówka, czy informacji z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności osoby kierującej placówką). Również w/w ustawa nakłada na takie placówki konieczność uwzględniania – przy świadczeniu usług – stanu zdrowia, sprawności fizycznej i intelektualnej oraz indywidualne potrzeby i możliwości osoby przebywającej w placówce. Bardzo ważnym obowiązkiem, który musi być spełniany, jest konieczność respektowania praw człowieka, a zwłaszcza prawa do godności, wolności, intymności i poczucia bezpieczeństwa. Pomimo tego, że w ustawie o pomocy społecznej zawarto przepisy dotyczące funkcjonowania w/w placówek pobyt w nich nie jest jednym ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Osoby starające się o miejsca w w/w podmiotach nie są kierowane na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej przez organ jednostki organizacyjnej gminy lub powiatu (odpowiednio przez ośrodek pomocy społecznej lub powiatowe centrum pomocy rodzinie), ale przebywają w nich na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem prowadzącym placówkę, którą same wybrały.

     Dodatkowo należy wyjaśnić, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wszystkie domy pomocy społecznej oraz wszystkie placówki mogą być prowadzone jedynie po uzyskaniu zezwolenia Wojewody, który sprawuje nadzór i kontrolę w zakresie spełniania standardów usług opiekuńczo – bytowych, a także przestrzegania praw przebywających tam osób.

     Przepisy art. 126 – 134 w/w ustawy regulują podstawowe zasady przeprowadzania przez wojewodę postępowania nadzorczego i kontrolnego w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej (np. w domach pomocy społecznej) oraz w placówkach zapewniających – w ramach działalności gospodarczej lub statutowej – całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku. Określają także wysokość kar pieniężnych dla prowadzących całodobowe placówki bez zezwolenia wojewody; wynoszą one od 10 000 zł do 20 000 zł, przy czym w sytuacji gdy po uprawomocnieniu się decyzji o nałożeniu kary pieniężnej nie zaprzestano prowadzenia placówki – kara wynosi 40 000 zł. W sprawach z zakresu nadzoru i kontroli nieuregulowanych w ustawie o pomocy społecznej stosuje się ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.).

     Szczegółowe zasady, organizację i tryb przeprowadzania kontroli i sprawowania nadzoru określono w rozporządzeniu w sprawienadzoru i kontroli w pomocy społecznej. Czynności z zakresu kontroli w podmiotach prowadzonych przez samorządy lub na ich zlecenie (np. w domach pomocy społecznej) oraz w prywatnych placówkach wykonywane są w trybie kontroli kompleksowej, problemowej, sprawdzającej lub doraźnej.

    Zakres kontroli kompleksowej obejmuje wszystkie sfery organizacji i funkcjonowania podmiotu podlegającego kontroli wiążące się z realizacją zadania określonego w ustawie o pomocy społecznej i jest ona przeprowadzana nie rzadziej niż raz na trzy lata. Kontrola problemowa polega na sprawdzeniu wybranych sfer organizacji i funkcjonowania danego podmiotu, a jest przeprowadzana według planu kontroli. Natomiast kontrola sprawdzająca służy zbadaniu, czy i w jakim zakresie zostały zrealizowane zalecenia pokontrolne. Z kolei kontrola doraźna ma na celu zbadanie prawidłowości organizacji i funkcjonowania jednostki w określonym zakresie i może być prowadzona w każdym czasie. Podstawą takiej kontroli mogą być informacje uzyskane przez właściwy do spraw pomocy społecznej wydział urzędu wojewódzkiego, dotyczące nieprawidłowości w danej jednostce.

     W 2016 roku Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócił się do wszystkich wojewodów o udzielenie informacji o kontrolach i nadzorze nad jakością usług oraz spełniania standardów w domach pomocy społecznej oraz w placówkach zapewniających całodobową opiekę, podejmowanych w 2015 roku na podstawie art. 22 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Na dzień 31 grudnia 2015 roku funkcjonowało 781 domów pomocy społecznej. Wojewodowie przeprowadzili 286 kontroli, czyli prawie w co trzecim domu, w wyniku których ujawniono m. in., że najczęstszymi nieprawidłowościami w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej w zakresie nieprzestrzegania praw mieszkańców są:

  1. wcześniejsze niż określone w rozporządzeniu w sprawie domów pomocy społecznej godziny wydawania ostatniego posiłku,
  2. większa, niż określona w zezwoleniu wojewody, faktyczna liczba mieszkańców powodująca zagęszczenie i niespełnianie norm powierzchni mieszkalnych,
  3. brak lub niesprawny system przyzywowo – alarmowy,
  4. zły stan pokoi mieszkalnych i wyposażenia,
  5. niezapewnianie intymności w sanitariatach (drzwi zastąpiono zasłonkami),
  6. bariery architektoniczne i niedostosowanie głównie sanitariatów do potrzeb osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu ruchu,
  7. brak na tablicy informacyjnej domu podstawowych wiadomości dotyczących funkcjonowania domu, o instytucjach, do których mogą zwracać się mieszkańcy w razie naruszania ich praw, o możliwości składania skarg i wniosków,
  8. wadliwe przechowywanie środków pieniężnych mieszkańców i ich rozliczanie po dokonaniu zakupów przez pracowników domu.

    W trakcie większości kontroli ujawniono różne nieprawidłowości, co skutkowało wydaniem wszystkim podmiotom prowadzącym domy zaleceń pokontrolnych, mających na celu ich usunięcie, przy czym część zaleceń musiała być wykonana niezwłocznie (np. w zakresie przechowywania i rozliczania środków pieniężnych mieszkańców, braku intymności w sanitariatach). Nie stwierdzono natomiast sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa starszych mieszkańców domów oraz stałego braku poszanowania dla nich. Tylko w jednym domu na terenie województwa opolskiego doszło do rażącego naruszenia nietykalności cielesnej i poniżania mieszkańca, co spowodowało, że Wojewoda Opolski zawiadomił prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa przez pracowników domu.

     W przypadku 439 zarejestrowanych placówek całodobowych wojewodowie przeprowadzili 158 kontroli. Zatem analogicznie jak w przypadku domów pomocy społecznej prawie co trzecia placówka podlegała w 2015 roku kontroli (najwięcej w województwie mazowieckim – 90 i śląskim – 65). W wyniku kontroli wszczęto postępowania wyjaśniające wobec 45 placówek, na 28 placówek nałożono kary za prowadzenie działalności bez zezwolenia wojewody, a 1 placówka otrzymała decyzję nakazującą wstrzymanie prowadzenia działalności w tym zakresie.

      Nadal trwa analiza przesłanych informacji i jednocześnie trwają prace nad zidentyfikowaniem niezbędnych rozwiązań prawnych w zakresie podmiotów prowadzących działalność w postaci placówek całodobowej opieki, w tym między innymi dotyczących wprowadzenia wskaźnika i wymaganych kwalifikacji personelu opiekuńczego zatrudnianego we wskazanych placówkach.

   Kwestia wprowadzenia kolejnych wymogów nakładanych na prowadzących placówki wymaga dogłębnego rozważenia, gdyż placówki te, mimo konieczności spełniania ustawowych standardów,  pozostają podmiotami prywatnymi, a umieszczanie w nich osób odbywa się na podstawie umów cywilnoprawnych, a nie decyzji administracyjnych, tak jak w przypadku domów pomocy społecznej. Osoby wybierają same interesującą je placówkę, a kwestią nie bez znaczenia jest również wysokość odpłatności za usługi w niej świadczone.

    Niemniej jednak problem niedostatecznego poziomu usług w części placówek opieki całodobowej jest dostrzegany, dlatego też dokonanie zmiany przepisów wydaje się nieodzowne, jednakże o ich kształcie i szczegółowych rozwiązaniach trudno dziś przesądzić.

            Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej informuje ponadto, że prawa mieszkańców z zaburzeniami psychicznymi, w tym także w starszym wieku, przebywających w domach pomocy społecznej, chronione są również  przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2016 r. poz. 546). Na jej podstawie Minister Sprawiedliwości – w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia i ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego – wydał rozporządzenie z dnia 11 października 2012 r. w sprawie sprawowania kontroli przyjęcia i przebywania osób z zaburzeniami psychicznymi w szpitalach psychiatrycznych i domach pomocy społecznej oraz sposobu jej dokumentowania (Dz. U. z 2012 r. poz. 1147). Zgodnie z w/w rozporządzeniem sędzia wykonuje kontrole w domach pomocy społecznej, w których przebywają osoby z zaburzeniami psychicznymi, co najmniej raz na dwa lata lub doraźne, obejmujące zwłaszcza badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej stosowania przymusu bezpośredniego, przeprowadzane w szczególności w razie uzasadnionego podejrzenia stosowania przymusu bezpośredniego i braku dokumentowania tych zdarzeń.

/-/ Elżbieta Bojanowska

Podsekretarz Stanu

Ta strona używa ciasteczek Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close